Wielu rodziców nie otrzymuje w miarę wcześnie informacji o tym, że ich dziecko nie rozmawia w przedszkolu/szkole. Należy pamiętać, że dziecko w przedszkolu może nie mówić przez pierwszy miesiąc, ponieważ jest to czas przeznaczony na adaptację w nowym dla niego środowisku. Jeżeli jednak nie odzywa się do nikogo (lub większości osób) dłużej niż miesiąc, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że może mieć mutyzm wybiórczy (MW). Czasem niektóre dzieci nie tylko nie mówią w placówkach, ale również nie jedzą, nie piją, cały dzień nie chodzą do toalety.
Mutyzm wybiórczy jest zaburzeniem lękowym, polegającym na wybiórczości mówienia, przez co rozumie się to, że dziecko/uczeń mówi w pewnych sytuacjach, a milczy w innych. Najczęściej zaburzenie rozwija się we wczesnym dzieciństwie – między 3 a 5 rokiem życia. W typowych przypadkach dziecko rozmawia w domu lub z bliskimi i przyjaciółmi, zaś milczy w przedszkolu/szkole, często również w stosunku do obcych. Badania pokazują, że cierpi na niego średnio 1 dziecko na 100. Praktycznie więc w każdym przedszkolu może znajdować się 1 lub 2 dzieci z tym zaburzeniem.
Tak więc, mutyzm wybiórczy zwykle ujawnia się do 5 roku życia, gdy dziecko rozpoczyna edukację przedszkolną. Wielu rodziców jest często zaskoczonych podejrzeniem mutyzmu wybiórczego u swojego dziecka, ponieważ w środowisku domowym rozmawia ono zupełnie swobodnie. Wielu nauczycieli w przedszkolu/szkole nie posiada jeszcze odpowiedniej wiedzy na temat mutyzmu wybiórczego i bardzo często myli go ze zwykłą nieśmiałością. Dlatego, często trudności tych dzieci pozostają w przedszkolu niezauważone i dziecko z tym, niestety utrwalonym już zaburzeniem, trafia do szkoły.
Mutyzm wybiórczy jest zaburzeniem ściśle zawiązanym z lękiem społecznym i może w znaczący sposób utrudniać funkcjonowanie dziecka/ucznia w przedszkolu/szkole oraz w innych sytuacjach społecznych. Bez zapewnienia mu odpowiednio wczesnej pomocy (w szczególności stopniowego obniżenia lęku) objawy mogą się nasilać w dość szybkim tempie, co negatywnie wpływa na późniejsze postępy w terapii. Najłatwiej i najszybciej mutyzm wybiórczy można usunąć w przedszkolu, gdy zaburzenie nie jest jeszcze utrwalone. Efekty terapii MW u dzieci starszych i nastolatków nie są już niestety tak szybkie i spektakularne, jak u dzieci 3 – 5 letnich i oddziaływania metodą małych kroków na terenie placówki mogą być niewystarczające.
Właściwa terapia MW powinna być prowadzona w miejscu występowania lęku przed mówieniem (w przedszkolu/szkole), w którą powinni być zaangażowani rodzice, nauczyciele i specjaliści (tzw. triada oddziaływań).
Poprzez zaangażowanie rodziców oraz szybkie wdrożenie na terenie przedszkola/szkoły modyfikacji oddziaływań nauczycieli wobec dziecka z MW, lęk przed mówieniem w placówce można dość szybko pokonać.
Techniki behawioralne oparte są na klasycznej terapii ekspozycji są łatwe do zrozumienia dla każdego nauczyciela i rodzica, ale żeby były skuteczne, muszą być stosowane bardzo precyzyjnie. Warto dokładnie zapoznać się z takimi technikami pracy z dzieckiem z MW jak: sliding-in, technika 5 sekund, metoda trójkąta, shaping, metoda „Od chóru do solo”.
Poprzez wczesne wdrożenie na terenie placówki właściwej terapii dajemy dzieciom szansę na normalne funkcjonowanie w przedszkolu/szkole i w życiu dorosłym.
Nauczyciele i specjaliści przedszkolni powinni więc, po miesiącu niemówienia dziecka w placówce poinformować o tym fakcie rodziców dziecka. Jeżeli okaże się, że dziecko w domu rozmawia normalnie, należy jak najszybciej wdrożyć odpowiednie oddziaływania na terenie placówki, nie czekając na oficjalną diagnozę od lekarza psychiatry, czy też wystawienie opinii przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną, co nieraz może potrwać nawet kilka miesięcy.
Opracowała:
Maria Bystrzanowska – logopeda, specjalista WWR.
—
Zalecana literatura:
Bystrzanowska M., Mutyzm wybiórczy – poradnik dla rodziców, nauczycieli i specjalistów, Kraków 2018.
Bystrzanowska M., Bystrzanowska E. (red.), Mutyzm wybiórczy – skuteczne metody terapii, Kraków 2019.
Johnson M., Wintgens A., Mutyzm wybiórczy – kompendium wiedzy, Gdańsk 2018.
