Dlaczego ocena funkcjonalna zmienia sposób myślenia o wspieraniu dzieci?
Od 1 września 2026 roku przedszkola, szkoły i placówki oświatowe stają przed nowym wyzwaniem. W życie wchodzą przepisy Rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, które wprowadzają obowiązek sporządzania opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia. Dokument ten stanie się jednym z kluczowych elementów procesu diagnostycznego prowadzonego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.
Dla wielu nauczycieli, pedagogów, psychologów i logopedów oznacza to konieczność poznania nowego sposobu opisywania funkcjonowania dziecka. Nie chodzi jednak wyłącznie o zmianę formularza czy nowy obowiązek administracyjny. Zmienia się przede wszystkim filozofia patrzenia na dziecko.
To właśnie dlatego tak często pojawiają się pytania:
- Czym właściwie jest ocena funkcjonalna?
- Czy zastępuje diagnozę psychologiczną lub medyczną?
- Dlaczego MEN odwołuje się do klasyfikacji ICF?
- Jak przygotować opinię zgodnie z nowymi wymaganiami?
W tym artykule odpowiemy na te pytania i pokażemy, dlaczego ocena funkcjonalna może stać się narzędziem realnie ułatwiającym planowanie pomocy dziecku.
Dlaczego wprowadzono ocenę funkcjonalną?
Jeszcze do niedawna proces uzyskiwania opinii lub orzeczenia w poradni psychologiczno-pedagogicznej opierał się przede wszystkim na diagnozie specjalistycznej. Oczywiście była ona niezwykle ważna i nadal pozostaje jednym z elementów procesu diagnostycznego. Jednak sama diagnoza nie zawsze odpowiada na najważniejsze pytanie:
Jak dziecko funkcjonuje na co dzień w przedszkolu lub szkole?
Można przecież spotkać dwoje dzieci z identycznym rozpoznaniem medycznym, które będą funkcjonowały zupełnie inaczej.
Jedno świetnie odnajduje się w grupie, chętnie współpracuje z rówieśnikami i radzi sobie z realizacją zadań edukacyjnych.
Drugie, mimo tej samej diagnozy, doświadcza trudności w komunikacji, wycofuje się z kontaktów społecznych, szybko się męczy lub nie potrafi samodzielnie organizować swojej pracy.
Sama nazwa zaburzenia nie mówi więc, jakiego wsparcia potrzebuje konkretne dziecko.
To właśnie dlatego Ministerstwo Edukacji zdecydowało się wzmocnić znaczenie oceny funkcjonalnej. Jej zadaniem jest poznanie rzeczywistych możliwości dziecka, jego mocnych stron, trudności oraz czynników środowiskowych wpływających na codzienne funkcjonowanie.
Nie chodzi o ocenianie dziecka
Jednym z najczęściej pojawiających się nieporozumień jest utożsamianie oceny funkcjonalnej z ocenianiem dziecka.
To zupełnie błędne rozumienie tego pojęcia.
Ocena funkcjonalna:
- nie jest oceną szkolną,
- nie służy klasyfikowaniu ucznia,
- nie zastępuje ocen z przedmiotów,
- nie jest kolejnym testem.
Jej celem jest poznanie sposobu funkcjonowania dziecka, aby możliwe było zaplanowanie skutecznego wsparcia edukacyjnego i terapeutycznego. MEN wielokrotnie podkreślało, że ocena funkcjonalna nie jest nowym systemem oceniania uczniów, lecz narzędziem wspierającym edukację włączającą.
Co zmienia nowe rozporządzenie?
Rozporządzenie z 2 marca 2026 r. nakłada na przedszkola i szkoły obowiązek przygotowania opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia na potrzeby postępowania prowadzonego przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną.
Co szczególnie istotne, opinia nie może ograniczać się wyłącznie do krótkiego opisu trudności.
Powinna zawierać między innymi:
- charakterystykę funkcjonowania dziecka,
- opis jego mocnych stron i uzdolnień,
- informacje o dotychczas udzielanej pomocy,
- efekty podejmowanych działań,
- wnioski dotyczące dalszego wsparcia.
To bardzo ważna zmiana. Oznacza ona, że szkoła lub przedszkole przestają być jedynie miejscem przekazującym podstawowe informacje do poradni. Stają się aktywnym uczestnikiem procesu diagnostycznego.
Skąd wzięła się klasyfikacja ICF?
Jednym z największych zaskoczeń dla nauczycieli było pojawienie się w rozporządzeniu odwołania do Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).
Dla wielu osób nazwa ta brzmi bardzo medycznie. Tymczasem sama klasyfikacja nie została stworzona wyłącznie dla lekarzy.
ICF opracowała Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), aby stworzyć wspólny język opisywania funkcjonowania człowieka.
Jej podstawowym założeniem jest to, że człowieka nie można opisywać wyłącznie przez pryzmat choroby czy diagnozy.
Znacznie ważniejsze jest zrozumienie:
- co potrafi robić,
- z czym ma trudności,
- jakie są jego zasoby,
- jakie bariery napotyka,
- jakie elementy środowiska pomagają mu osiągać sukces.
To właśnie takie spojrzenie zostało przeniesione do polskiego systemu oświaty.
ICF zmienia sposób patrzenia na dziecko
Wyobraźmy sobie dziecko z trudnościami w komunikacji.
W tradycyjnym modelu diagnozy najważniejsze byłoby rozpoznanie, z czego wynikają te trudności.
Model ICF zadaje kolejne pytania:
- Czy dziecko potrafi porozumiewać się z nauczycielem?
- Czy inicjuje kontakt z rówieśnikami?
- Czy rozumie polecenia?
- Czy potrzebuje wsparcia wizualnego?
- Czy hałas w sali utrudnia mu funkcjonowanie?
- Czy odpowiednie metody pracy poprawiają jego aktywność?
Dzięki temu nauczyciel otrzymuje informacje, które można od razu wykorzystać podczas planowania pracy z dzieckiem.
Dlaczego diagnoza to za mało?
Wyobraźmy sobie dwoje uczniów z ADHD.
Pierwszy uczy się w niewielkiej klasie, ma jasno określone zasady, korzysta z pomocy nauczyciela wspomagającego i osiąga dobre wyniki.
Drugi funkcjonuje w licznej klasie, łatwo się rozprasza, nie otrzymuje dodatkowego wsparcia i codziennie doświadcza niepowodzeń.
Formalna diagnoza jest taka sama.
Ocena funkcjonalna pokaże jednak dwa zupełnie różne obrazy funkcjonowania i pozwoli zaplanować odmienne działania wspierające.
Właśnie dlatego nowe przepisy podkreślają znaczenie zarówno indywidualnych możliwości dziecka, jak i wpływu środowiska edukacyjnego na jego codzienne funkcjonowanie.
To dopiero początek zmian
W kolejnej części artykułu pokażemy, jak rozumieć poszczególne obszary funkcjonowania dziecka zgodnie z klasyfikacją ICF oraz jakie informacje powinny znaleźć się w opinii o funkcjonowaniu dziecka przygotowywanej przez przedszkole lub szkołę.
Jeżeli chcesz przygotować się do nowych obowiązków i dowiedzieć się, jak krok po kroku sporządzić opinię o funkcjonowaniu dziecka zgodnie z Rozporządzeniem MEN i klasyfikacją ICF, zapraszamy na nasze bezpłatne szkolenie online:
„Ocena funkcjonalna w przedszkolu i szkole zgodnie z nowym Rozporządzeniem MEN i Klasyfikacją ICF”
Weź udział w bezpłatnym szkoleniu
Podczas szkolenia omawiamy nowe przepisy, wyjaśniamy zasady prowadzenia oceny funkcjonalnej oraz pokazujemy praktyczne przykłady przygotowywania dokumentacji.
Dla osób, które chcą zaoszczędzić czas i mieć pewność, że dokumentacja jest zgodna z obowiązującymi przepisami, przygotowaliśmy również gotowe wzory opinii o funkcjonowaniu dziecka dla przedszkola i szkoły, opracowane zgodnie z wymaganiami rozporządzenia oraz modelem ICF. Do każdego dokumentu dołączona jest szczegółowa instrukcja wypełniania, dzięki której przygotowanie opinii staje się znacznie prostsze i szybsze.
Zapraszamy do udziału w szkoleniu i skorzystania z gotowych materiałów, które pomogą bezpiecznie wdrożyć nowe wymagania w codziennej pracy!